İşletme zekâtı hesaplama (alacaklar dahil)

Zekât hesabına neler girer?

• Kasa ve banka: dükkândaki nakit, bankadaki para, tahsil edilecek çekler.
• Ticaret malı (stok): satmak için tuttuğun mallar, hesap günündeki güncel değeriyle. Diyanet’e göre malın “zekât hesaplama anındaki cârî/güncel değeri esas alınır”; satılınca elde edilecek kâr eklenmez.
• Alacaklar (veresiye): müşterinin ödeyeceği belli olan alacaklar. Diyanet bunlara “kuvvetli alacak” der: zekâtı her yıl gerekir.
• Düşülen borçlar: bu zekât yılında ödenecek borçlar: toptancıya borç, kira, maaş, bu yılın kredi taksitleri. Uzun vadeli bir borcun tamamı düşülmez.
• Girmeyenler: dükkânın kendisi, raf, kasa, terazi, araç gibi duran varlıklar. Diyanet’in şirketler için fetvasına göre duran varlıklar zekâttan muaftır.

Veresiye alacakları nasıl sayılır?

Diyanet alacakları dörde ayırır. Dükkânın veresiye alacakları çoğunlukla birinci gruptadır.

Hesaplayıcıda ödeneceğini bildiğin alacakları “tahsil edilecek alacaklar”a, uzun zamandır ödenmeyen ve ödeneceğinden ümidi kestiğin alacakları “ödenmeyeceği belli alacaklar”a yaz: ikincisi hesaba katılmaz.

Nisap nedir, nasıl hesaplanır?

Nisap, zekât gerekmesi için gereken en az servettir. Diyanet’e göre ticaret malında nisap 24 ayar 80,18 gram altın değeridir. Gram altının bugünkü fiyatını yaz; hesaplayıcı nisabı 80,18 × fiyat olarak bulur ve matrahla karşılaştırır. Altın fiyatı için resmî tek bir kaynak yok: kuyumcunun ya da bankanın o günkü satış fiyatını kullan.

Kamerî yıl mı, miladi yıl mı?

Zekât yılı kamerî yıldır (354 ya da 355 gün). Defterini 1 Ocak–31 Aralık tutuyorsan yılın 11 gün daha uzundur. Suudi Arabistan’ın zekât idaresi ZATCA, hesap yılı hicri yıldan farklı olanlarda oranı gün sayısıyla orantılar: %2,5 ÷ 354 × 365 = %2,5777. Diyanet’in bu konuda ayrı bir oranı yok; hesaplayıcıdaki “Miladi yıl” seçeneği ZATCA’nın formülünü uygular, karar senin.

Mezhepler ve kurumlar nerede ayrılır?

• Nisabın altını: Diyanet 24 ayar 80,18 gram; Mısır Dar al-Ifta 21 ayar 85 gram; Endonezya’da BAZNAS ve Malezya’da PPZ-MAIWP 85 gram altın.
• Borçlar: Diyanet’in aktardığına göre Hanefîlerin çoğunluğu vadesi gelmiş ya da gelmemiş kul borçlarını düşer; bir kısmı yalnız vadesi gelmiş borçları; Şâfiîler hiçbir borcu düşmez. Diyanet uzun vadeli taksitlerin yalnız o yıl ödenecek kısmının düşülmesini söyler.
• Alacaklar: Dar al-Ifta’ya göre bir şirket iyi alacaklarını her yıl hesaba katabilir ya da her tahsilatta zekâtını verebilir. BAZNAS yalnız “tahsili beklenen” (piutang lancar) alacakları sayar.

Bu sayfa bilgi verir; özel bir durumda (ortaklık, imalat, uzun vadeli alacak) müftülüğe danış.

Veresiye defteri zekât hesabını nasıl kolaylaştırır?

Zekât hesabının en zor kısmı alacak listesidir: kim ne kadar borçlu, hangisi tahsil edilir. Baki Fast’te müşterilerin borç toplamı tek ekranda durur; uzun süredir ödemeyenler ayrı görünür. Kasadaki parayı da kasa defteri tutar. Defteri nasıl tutacağını veresiye defteri nasıl tutulur rehberinde anlattık.